Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

27. 11. 2011.  - Autor: Vlada Arsić

Kud nestadoše dubrovački Srbi

U Dubrovniku i okolini i danas postoje tragovi života i rada nekadašnjih Srba katolika, koji su dali krupan doprinos razvoju grada. Asimilacija i proces pretvaranja Srba u Hrvate kulminirali su u prošlom veku, a tome je, dobrim delom, kumovala i politika Beograda

1
Insistiranje na jednakosti vere i narodnosti, odnosno shvatanje da Srbin ni srpskoga roda ne može da bude onaj ko ujedno nije i pravoslavac, dobrano je uticalo na to da se srpski narod proređuje i gasi čak i u onim krajevima u kojima je živeo odvajkada. I dok se katolička crkva, baš kao i radikalni islam, vekovima trude da što više naših sunarodnika prevedu u svoju veru, mi kao da tome ne pridajemo nikakav značaj. Tokom cele istorije olako smo ih se odricali, zaboravljali ih, a neretko smo ih i sami označavali kao poturice, izdajice roda i najveće protivnike. Stoga i ne čudi paradoks da smo upravo među njima, potomcima nekadašnjih Srba, neretko u prošlosti sticali i najveće neprijatelje.

Jedan od najboljih primera za to je Dubrovnik, trgovačka republika koja je od pamtiveka privlačila veliki broj Srba, a oni su upravo tamo ostavili dubok i neizbrisiv trag. Nažalost, sve ono što je uistinu bilo srpsko, počev od jezika i dijalekta, pa do kulture i običaja, vremenom je postalo hrvatsko, pa se tako i danas mnogi čude kada shvate da su najveće perjanice „hrvatske nauke i književnosti", počev od Ruđera Boškovića, pa sve do Marina Držića, u stvari bili Srbi, odnosno ponosno isticali da govore srpskim jezikom.


Pero Budmani
Mato Vodopić
Ivo Vojnović
Za vreme celog 19. veka Srbi katolici bili su nosioci srpske narodne misli i značajan činilac srpskog naroda. Sve vreme su se otvoreno borili protiv poricanja postojanja srpstva u Dubrovniku, stalno ističući da je jedno vera, a drugo narodnost. Najveći, često i jedini razlog „olakog" prihvatanja katoličanstva među ovdašnjim Srbima bila je praksa da se u grad za stalnog žitelja ne prima niko ko prethodno ne usvoji pravila katoličke crkve. Ipak, pokatoličeni Srbi su i dalje ostajali Srbi, čuvajući tradiciju i svoje običaje. To je i razlog što se srpska obeležja u ovom, danas možda i „najhrvatskijem" gradu, mogu videti na svakom koraku.

Slobodno se može reći da je dubrovačka književnost po svom nacionalnom karakteru u osnovi bila srpska, a zašto je, kada i na koji način to zanemareno, odnosno kako se preobratila u hrvatsko kulturno nasleđe, pitanje je koje zahteva dugu i temeljnu analizu.

Ono što Hrvate i danas, najblaže rečeno sablažnjuje i nervira jeste pisanje istoričara Natka Nodila, koji se uz Franju Račkog smatra i utemeljivačem hrvatske „povijesti". Problem u njegovim tvrdnjama je u tome što je zaključke izvodio na osnovu pouzdanih izvora, a ne na osnovu pritisaka hrvatskih državotvoraca iz 19. veka. A ono što je Nodilo pisao nikako im nije odgovaralo.


- U Dubrovniku, ako ne od prvog početka a ono od pamtivjeka, govorilo se srpski: kako od pučana, tako i od vlastele; kako kod kuće, tako u javnom životu i u opštini, a srpski je bio i raspravni jezik - piše i dokazuje Natko Nodilo u svom delu „Prvi ljetopisci i davna historiografija dubrovačka", koje objavljuje JAZU u Zagrebu 1883. godine.

Uostalom, dokaz o tome da je tu živeo srpski narod i da je jezik kojim su Dubrovčani govorili bio srpski može se naći i na spomeniku Meda Pucića, u Miklošićevom delu „Monumenta Serbica", u istorijama Kalaja i Majkova, u delima Račkog, Matkovića, Kukuljevića, Nodila i mnogih drugih. Književnici su koristili naziv „slovenski" zato što je sinonim za srpski.

Matija Ban
Ruđer Bošković
Medo Pucić
Razumljivo je da bi u današnjoj Hrvatskoj, prema pisanju Slobodana Jarčevića, prihvatanje ovakvog naučnog suda srušilo sve ono što čini temelj zvanične hrvatske istorije o tome da polaže apsolutno „povjesno pravo" na ovaj grad sa pretežno srpskom civilizacijskom baštinom. Tome u prilog ne idu ni dubrovački dokumenti koji otkrivaju da je zvanični jezik Dubrovačke republike bio latinski, ali da se pored njega pominje i domaći jezik; nekad kao srpski, nekad kao ilirski, nekad kao slavinski ili vlaški, ali baš nikad kao hrvatski!


U svom delu „Pokret Srba katolika u 19. veku", Tatjana Rakić objašnjava da su se Sloveni, primanjem hrišćanstva, podelili na uticaj istočne Pravoslavne crkve i zapadne Rimokatoličke. Srbi u Dalmaciji i Hrvatskoj obrazovali su vojnu granicu između Austrije i Mletačke republike s jedne, i Turske s druge strane. Od tada pa sve do pada Mletačke republike 1796. godine, katolička crkva je u ovim krajevima vodila glavnu reč pa je Srbima zabranjivano da otvaraju svoje škole i osnivaju svoja društva, odnosno primorani su da pišu i stvaraju u skladu sa katoličkom dogmom. Slično je radila i Austrija, odnosno Austrougarska, koja je od 1867. godine, u skladu sa svojim imperijalističkim težnjama širila srbofobiju, negujući hrvatstvo tamo gde ga nikada nije ni bilo.

Ipak, agresivno širenje katolicizma u srpskim zemljama, na jadranskoj obali i zaleđu, prvenstveno zahvaljujući dominaciji Vatikana, Venecije, Mađarske i Austrije, ostavilo je posledice. Tako, na primer, među katolicima Dalmacije, Slavonije, Hercegovine, Bosne i Dubrovnika, koji su se sve do prvih decenija 20. veka osećali kao Srbi, takvo osećanje je odavno potisnuto.

a

O jeziku - Šafarik: Dalmatinci su deo srpskog plemena

U vreme kada su katolički i pravoslavni klerikalci produbljivali jaz između Hrvata i Srba u Dalmaciji, dum Ivan Stojanović, ugledni katolički sveštenik, pisao je: „Srbin sam po porijeklu i po čuvstvu, katolička mi crkva to ne brani, jer je ona univerzalna; kršćanstvo me uči da ljubim bližnjega, pa ko je bliži od srpskoga naroda"? Stojanović smatra da je dubrovački jezik u stvari srpski, sa neznatnom razlikom u odnosu na standarni istočnohercegavački govor.

On se poziva na Šafarika, koji je govorio o Dalmatincima kao o delu srpskog plemena, i kritikuje Zlatarića što jezik u Dalmaciji zove hrvatskim, pošto je taj jezik čisto srpski, a ime hrvatsko spominje se samo radi toga što je Dalmacija bila neko vreme u političkim vezama s Hrvatskom radi Ugarske.

I pored toga, tragova srpskih korena u Dubrovniku i okolini i danas ima napretek. Tako su, na primer, Konavljani u staro doba imali oženjene popove, što je bila karakteristika istočne crkve, dok su njihove žene nazivane popadijama. I kasnije, kada su usvojili latinske običaje, imenom popadija označavane su njihove majke i sestre. Na grobljima u Popovićima, na Vignjima i u Lovornu mogu se i danas videti stari srpski natpisi, a sačuvana je uspomena i na krsne slave - Nikoljdan, Miholjdan, Mitrovdan, Lazarevu subotu...


Sve do 19. veka sačuvani su i srpski nazivi brda i dolina, a u Konavlima su se oduvek čule gusle i srpske narodne pesme. Čak su se i svadbe obavljale po srpskim narodnim običajima. Uostalom, sve do prvih decenija 20. veka svoje srpsko poreklo rado su isticali i brojni znameniti Dubrovčani, koji su često znali da kažu „baška vjera, baška narodnost".

Nazivi svetaca i praznika bili su istovetni kao u ostalim delovima srpskoga naroda. Isti običaji vladali su i za Božić, Đurđevdan, na isti način sekli su badnjak... Dubrovački biskup Mato Vodopić, u svom romanu „Marija Konavoska" objavljenom u Zagrebu 1893. godine, piše da je slava divan običaj i da se „uz veselje pije u slavu božju kao kod svih Srba, a napija se obično do pete čaše". Čuvao se narodni duh, narodna književnost, junačke i lirske pesme, pevanje uz gusle, pa nije čudno što se sve to oseća i u delima dubrovačkih pisaca.

Očigledno da su Srbi katolici u Dubrovniku dugo odolevali da ih religija sputa u narodnom osećanju. Za srpstvo su se borili javno, književnošću, prosvetom, štampom i osnivanjem raznih društvenih organizacija. Radili su to uprkos otporu katoličke crkve i njenom viševekovnom trudu da im se konačno zatru koreni i vremenom ih pohrvate. Neretko su potezali i za vojnom i policijskom prisilom, što je dostiglo vrhunac u oba svetska rata. S druge strane, sami Dubrovčani dugo su se opirali pripajanju hrvatskoj državi jer su smatrali da s njom nemaju ništa, te da sama vera nije isto što i narodnost. Uostalom, govorili su, katolici su i Nemci, Italijani, Španci i mnogi drugi narodi, ali nikom ne pada na pamet da ih zbog toga smatra Hrvatima.


Orlando, najpoznatiji Dubrovčanin
Sveti Vlaho, zaštitnik Dubrovnika
Spomenik Marinu Držiću
Ipak, katolička crkva nikada nije odustala od pohrvaćenja Srba katolika, a to je činjeno na razne načine, uključujući i bezočne krađe. Na stotine narodnih pesama, lirskih i junačkih epova koje su prikupljali Srbi katolici vremenom su postale hrvatska kulturna baština. Tako ih je, na primer, Matica hrvatska krajem 19. veka objavljivala kao „hrvatske narodne pjesme", što je izazivalo golemi otpor Srba katolika. To je nagnalo i brata pesnika Iva Vojnovića, Luja, da u srpskom listu „Dubrovnik" još 1897. godine napiše oštru kritiku tog postupka Matice hrvatske, proročki nagoveštavajući genocid nad Srbima u Hrvatskoj, odnosno konačno iščeznuće Srba katolika. Na našu veliku žalost, to se vremenom i obistinilo.

Do pogroma Srba katolika u Dubrovniku došlo je nakon Prvog svetskog rata, kada je srpska štampa prestala da brani srpske interese i to, da čudo bude veće, po nalogu iz Beograda. „Srpska dubrovačka štamparija" A. Pasarića, koja je preživela rat, ostala je bez srpskog imena i postala „Jugoslovenska štamparija".

Do Drugog svetskog rata doseljavao se sve veći broj stanovnika katoličke vere, ali i svih onih koji su gajili drugačija politička uverenja. Vremenom, katolike su počeli da izjednačavaju sa Hrvatima, a pravoslavne sa Srbima, bez obzira na to kako su se oni sami osećali i izjašnjavali. Još 1938. godine, paroh dubrovački Božidar Mitrović pisao je tadašnjem predsedniku Vlade kraljevine Jugoslavije memorandum u kojem objašnjava teško stanje Srba u Dubrovniku.


- Prije rata - piše Mitrović - pravoslavni Srbi sa Srbima katolicima predstavljali su jednu veliku cjelinu tako da se na općinskoj zgradi uvijek vijala i srpska zastava. Danas više nije tako. Srbi u gradu se progone, protiv njih se iznalaze razne neistine i podvale.

Nažalost, Vlada je taj memorandum odmah odbacila i zaboravila. Srbi katolici su se nakon Drugog svetskog rata mahom izjašnjavali kao Jugosloveni, uz obavezno ćutanje o srpstvu, ili su se vremenom pretopili u Hrvate. Ne samo da se danas retko pominju Srbi katolici, već i oni najugledniji kulturni i javni radnici, koji su predvodili srpski pokret u Dubrovniku i Dalmaciji, nalaze se u Leksikonu hrvatskih pisaca kao da su bili hrvatske nacionalnosti. A nisu.

Zato, ako ništa drugo, dužni smo barem da sačuvamo imena ljudi koji su se celog života borili protiv poricanja srpskog imena i koji su uložili ogromnu energiju da dokažu da su srpskog porekla bez obzira na veru. Barem da ih pomenemo u svim srpskim istorijama književnosti ili leksikonima, jer dubrovačka književnost, uistinu, većim delom i pripada srpskoj književnosti.

Izvor: Press

Tagovi

Komentari (4)

ostavi komentar
Normalni [neregistrovani]
 [05.10. 2013., 01:44]

Laž na laž

Članak je pun laži. Dubrovnik u kreativnom razdoblju, od 1500. do 1800., nema niti jednoga spomena srpskoga jezika kao vlastitoga kad piše na svom, južnoslavenskommjeziku. Dok se hrvatski jezik spominje kod Vetranovića, Zlatarića, Nalješkovića, Vidalija, Palmotića, .. U rječnicima Mikalje (1649.) i Stilića (1810.) izjednačuju se pojmovi 'ilirski'- slovinski i hrvatski. Srpski se spominje, ali samo kao raški i srbijanski. Slovinski je uostalom ikavski, hrvatski oblik za hrvatski jezik kojeg nalazimo kod hrvatskih pisaca u Bosni, Dalmaciji, čak i Istri. Cijeli je povaj tekst golema laž, uz nabacane fragmente poluistina (Medo Pucić i slični u 19. st., kad je Dubrovnik postao beznačajna provincija). Tu je hrpa izmišljotina, poluistina i potpunih laži da se na njih osvrtati trebalo bi napisati cijelu brošuru. Ona i postoji, u tekstu 'Jovan Splavić, ponovljen', eseju u knjizi 'Raspre i rasprave' hrvatskoga akademika, prevoditelja i pisca Mirka Tomasovića.

Odgovori
Vidi odgovore
Реалан [neregistrovani]
 [31.08. 2013., 13:45]

Прави чланак

Браво!

Треба писати и никада не заборавити јер никад се не зна.
Дубровник је БИО српски град и то је факт. Више нажалост није и то је исто тако факт. Највећи кривци за то су краљ Александар и његова 'Југославија' и политика СПЦ која није желела да прихвати да Срби могу бити и других вероисповести.

Odgovori
Vidi odgovore
anonymous [neregistrovani]
 [18.07. 2013., 23:47]

Bolesno

Bože bolesti od članka.

Odgovori
Vidi odgovore
Dubrovčanin [neregistrovani]
 [18.07. 2013., 14:45]

Gluposti

Gluposti. Dubrovčani se u doba Republike ama baš nikada nisu zvali Srbima ni svoj jezik nazivali srpskim.

Odgovori
Vidi odgovore

Ostavi komentar

antiRobotImage

Anketa

Možete li da zamislite život bez Android telefona!?

Ma kakvi, ne znam gde mi je glava ako mi telefon nije pri ruci!

Ne, previše sam se navikao na sve mogućnosti koje moderni telefoni pružaju!

Naravno da mogu, ni nemam takav telefon, niti mi treba!

Uspaničim se čim mi se baterija isprazni, zavisan sam od svog smart telefona!

Nemam telefon uopšte!

Rezultati