Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

Vodič kroz Srbiju

11. 01. 2017.  - Autor: G. Opalić

Blago srpskog naroda

Vekovima su manastiri središte duhovnog i kulturnog života, a u njihovim riznicama od zaborava sačuvana je istorija Srba.

BLAGO SRPSKOG NARODA
1
s

Vekovima su manastiri bili središte, a u teškim vremenima pod turskom vlašću bili su važno utočište srpskog naroda. U svojim riznicama čuvali su istoriju Srbije od zaborava. Tokom burnih godina često su bili razarani i pljačkani. Srećom, mnogi su obnovljeni i očuvani, pa danas predstavljaju značajne spomenike i neprocenjivo blago srpske kulture. U Žiči je krunisan prvi srpski kralj Stefan Prvovenčani, Pećka patrijaršija je vekovima bila sedište arhiepiskopa i patrijarha, mileševski Beli anđeo jedna je od najpoznatijih srednjovekovnih fresaka, dok se manastir Crna reka izdvaja po svojoj čudotvornosti.

Žiča

Nedaleko od Kraljeva nalazi se manastir Žiča, zajednička zadužbina Stefana Prvovenčanog i Svetog Save, podignuta 1208. godine. U srpskoj istoriji manastir Žiča zauzima važno mesto: u njemu je 4. januara 1217. godine Sava ovenčao Stefana za kralja, a manastir je kasnije postao sedište autokefalne srpske arhiepiskopije. Njegovu izgradnju lično je nagledao Sveti Sava, koji je naložio da se crkva oboji u jarkocrvenu boju koja je simbolički označavala da je podignuta na krvi svojih mučenika. Manastir je više puta razaran i obnavljan tokom turske vladavine, a ponovni uspon Žiče poklapa se sa obnovom srpske državnosti u 19. veku. Posle prvih obnova 1882. godine knez Milan Obrenović krunisan je u Žiči za prvog srpskog novovekovnog kralja prema nemanjićkim tradicijama.

Mileševa

Manastir Mileševa podigao je početkom 13. veka kralj Vladislav (sin kralja Stefana Prvovenčanog, a unuk Nemanjin). Bio je kulturni centar u srednjovekovnoj Srbiji i u njemu su radile jedna od najstarijih škola i štamparija u kojoj su štampane liturgijske knjige. Mileševa je postala vrlo važna 1235. godine, kada je kralj Stefan Vladislav u manastiru položio mošti svog strica svetog Save. Njih su Turci 1594. godine preneli u Beograd i spalili na Vračaru u pokušaju da slome srpski duh. Iako su umetnička dela mileševskog slikarstva znatno oštećena tokom istorije, Mileševu je proslavilo upravo zidno slikarstvo. Freske Mileševe ubrajaju se među najbolja evropska ostvarenja 13. veka, a najpoznatija je Beli anđeo.

Studenica

Manastir Studenica je blago srpskog naroda. Nalazi se nedaleko od Kraljeva iznad reke Studenice. U njemu su nastale prve freske sa srpskim natpisima, istorijskim i književnim temama, napisana prva originalna književna dela i postavljene osnove samostalnosti srpske crkve. Studenica je bila politički, kulturni i duhovni centar Srbije u srednjem veku. Manastir je podigao Stefan Nemanja 1196. godine, koji se u njemu kasnije zamonašio i uzeo ime Simeon. Početkom 13. veka mošti svetog Simeona iz Hilandara preneo je sveti Sava u Studenicu, gde se i danas nalaze. Studenica je poznata po kolekciji fresaka iz 13. i 14. veka, a zbog njenog kulturnog i istorijskog značaja 1986. godine UNESCO je uvrstio na listu Svetske kulturne baštine.

Sopoćani

Blizu Rasa, starog grada i prestonice velikog župana Stefana Nemanje, nalazi se manastir Sopoćani. Podigao ga je kao svoju grobnu crkvu kralj Uroš I Nemanjić sredinom 13. veka. Prilikom građenja manastira kralj Uroš je odabrao najbolje umetnike iz Carigrada da ukrase unutrašnjost njegove zadužbine. Freske u Sopoćanima su jedne od najpoznatijih i predstavljaju vrhunac vizantijskog slikarstva. Od nekadašnjeg manastirskog kompleksa do danas je očuvana crkva Svete trojice.

Ravanica

U podnožju Kučajskih planina u selu Senje kod Ćuprije nalazi se manastir Ravanica, zadužbina kneza Lazara. Crkva manastira je posvećena Vaznesenju Gospodnjem i ograđena je čvrstim odbrambenim zidom sa sedam kula. Ravanica je sagrađena u periodu između 1375. i 1377. godine, ali je freskama oslikana tek pred bitku na Kosovu 1389. godine. Ravanička crkva odlikuje se originalnim arhitektonskim rešenjem i po svojim likovnim obeležjima rodonačelnik je novog stila umetnosti Moravske škole. Na njenim freskama zapažaju se izvesne novine vezane za izbor tema i ciklusa koje će postati pravilo u oslikavanju hramova moravske Srbije.

Gračanica

Mnogi stručnjaci se slažu da je manastir Gračanica jedan od najlepših spomenika srednjovekovne Srbije. Sagradio ga je kralj Milutin početkom 14. veka u selu Gračanica, nedaleko od mesta na kome se odigrala Kosovska bitka. Od srednjovekovnog manastirskog kompleksa danas je očuvana samo crkva posvećena Blagoveštenju. Freske u Gračanici delo su čuvenih grčkih majstora iz Soluna, Mihaila i Evtihija. U Gračanici je prvi put u starom srpskom slikarstvu naslikana geneološka loza dinastije Nemanjića sa 16 portret. Na ulazu u crkvu nalaze se portreti ktitora kralja Milutina i njegove žene Simonide. Njene oči, koje su na freski oštećene, inspirisale su pesnika Milana Rakića da napiše jednu od najlepših pesama novije srpske književnosti.

Crna reka

Na tromeđi između Kosovske Mitrovice, Rožaja i Novog Pazara nalazi se manastir Crna reka, koji se izdvaja po svojoj čudotvornosti. Podignut u pećini kanjona Crne reke na obroncima Mokre gore jedinstven je u Srbiji i potiče iz 13. veka, kada je sagrađena jedna omanja crkva u pećini iznad korita Crne reke. Uskoro su monasi sazidali svoje ćelije oko crkve, ozidali pećinu i podigli drveni pokretni most preko suvog korita reke. U 15. veku u manastiru je živeo čuveni podvižnik sveti Joanikije Devički sa svojim monasima. Svetitelj je kasnije prešao u područje Drenice, gde se danas nalazi manastir Devič. Zbog svoje nepristupačnost, Crna reka je jedan od retkih manastira koji nije razaran tokom istorije. U njemu se čuvaju isceliteljske mošti Svetog Petra Koriškog, srpskog podvižnika iz 13. veka.

Visoki Dečani

Kralj Stefan Uroš III Dečanski podigao je manastir Visoki Dečani 1335. godine južno od Peći, na obroncima Prokletija. Dečani predstavljaju jednu od najvećih i najbogatijih crkvenih građevina srednjeg veka. Slikarstvo Dečana je skoro u potpunosti sačuvano, a po broju likova i scena, kao i ukupnoj oslikanoj površini, dečanske freske najznačajnije su u srpskom slikarstvu srednjeg veka. U dragocenoj manastirskoj riznici čuva se veliki broj knjiga, srednjovekovnih rukopisa, ikona i crkvenih predmeta od neprocenjive umetničke i kulturno-istorijske vrednosti. Pre tri godine manastir Visoki Dečani upisan je na UNESCO listu svetske kulturne baštine.

Pećka patrijaršija

Jedan od naznačajnijih spomenika srpske prošlosti je manastir Pećka patrijaršija, koja je vekovima bila sedište srpskih arhiepiskopa i patrijarha. Nalazi se nedaleko od Peći, na samom ulazu u Rugovsku klisuru. Od svog nastanka u 13. veku, patrijaršija je okupljala učene teologe, vrsne književnike i obdarene umetnike. U manastirskom kompleksu se nalaze četiri crkve sazidane jedna uz drugu. Crkva Svetih apostola je najstariji hram Pećke patrijaršije, a početkom 14. veka uz nju su podignute nove crkve. Sa severne strane crkva Svetog Dimitrija, a sa južne Bogorodičina crkva i uz nju mala crkva Svetog Nikole. Najstarije freske se nalaze u potkupolnom prostoru crkve Svetih apostola, dok je u crkvi Svetog Dimitrija smeštena manastirska riznica. U unutrašnjosti crkava sačuvani su mermerni sarkofazi sa moštima pećkih arhiepiskopa i patrijarha, koji zbog skulptorskih ukrasa predstavljaju vredna umetnička dela. Pećka patrijaršija je 2006. godine uvrštena na UNESCO6 listu svetske kulturne baštine.

Gradac

Manastir Gradac podignut je sredinom 13. veka kao zadužbina kraljice Jelene Anžujske (supruge kralja Uroša I), koja je tu sahranjena 1314. godine. Nalazi se zapadno od Raške, na obodu planine Golija. U srednjovekovnom prostoru manastira sačuvane su dve crkve i ostaci monaških zgrada raspoređenih uz ogradni zid. Glavna manastirska crkva, posvećena Bogorodičinom prazniku Blagovesti, građena je u raškom stilu, ali sadrži i elemente gotike. Na jugoistočnoj periferiji manastirske porte smešten je mali hram Svetog Nikole. Freske su oslikane oko 1215. godine, ali do danas su samo delimično sačuvane. Kao grob "velike kraljice" uživao je veliki ugled u srednjem veku, ali posle prodora Turaka gube se podaci o monaškom životu u Gradcu. Potpuna rekonstrukcija crkve urađena je u periodu od 1963. do 1975. godine, dok je konak završen 1990. godine. Tada je Gradac ponovo oživeo kao ženski manastir.

Krušedol

Jedan od najznačajnijih fruškogorskih manastira je Krušedol. Osnovali su ga despot Đorđe Branković i njegova majka Angelina. Manastir Krušedol izgrađen je između 1509. i 1516. godine na jugoistočnom delu Fruške gore. Često je razaran, a najteže je oštećen prilikom povlačenja Turaka iz Srema 1716. godine. Tada je manastir spaljen sa moštima Brankovića. Jedna od dragocenosti manastira je njegov ikonostas, koji se sastoji se od 36 ikona. Ispod ikonostasa se nalazi kivot u kome su smešteni ostaci moštiju svetih Brankovića (Maksima, Stefana, Jovana i Angeline). U Krušedolu su sahranjeni mnogi znameniti ljudi iz srpske istorije: kneginja Ljubica Obrenović, kralj Milan Obrenović i patrijarh Arsenije III Čarnojević.

Ovčarsko-kablarski manastiri

Većina je podignuta za vreme turske vladavine u klisuri Zapadne Morave i poznati su u narodu kao "srpska Sveta gora". Nije poznato koliko je nekada bilo manastira, ali danas ih ima deset. Najznačajniji manastiri iz ove grupe su Blagoveštenje, Nikolje, Sretenje i Sv. trojica.

U Ovčar Banji nalazi se manastir Blagoveštenje, jedan od najvažnijih i najlepših ovčarsko-kablarskih manastira. U njegovom krugu, pored crkve, postoji nekoliko zgrada i konaka podignutih u raznim vremenima. Poseduje jedan od najvažnijih ikonostasa srpske umetnosti iz prve polovine 17. veka, kao i jednu od najstarijih knjiga - "Blagoveštensko jevanđelje", nastalo 1372. godine. Pored ove knjige, u manastiru se čuva i štampano "Četvorojevanđelje" iz 1552. godine.

Nikolje se prvi put spominje 1489. godine, pa se pretpostavlja da je najstariji ovčarsko-kablarski manastir. Po predanju, manastir su podigli svetogorski kaluđeri koji su se povukli posle Maričke bitke.

Sretenje se od svih manastira ove grupe nalazi na najvećoj nadmorskoj visini (600 m). Od starijih vrednosti u crkvi ističu se mermerna ploča sa rozetom iz 17. veka i fragmenti fresaka, naosa, oltarskog prostora i zidane oltarske pregrade iz istog perioda, rad Živka Pavlovića iz Požarevca.

Sv. trojica predstavlja najlepše arhitektonsko delo među ovčarsko-kablarskim manastirima. Prvi put se pominje 1594-1595. godine, a pretpostavlja se da je manastir sagrađen u drugoj polovini 16. veka.

Izvor: Pressonline.rs

Tagovi

Nema komentara.

Ostavi komentar

antiRobotImage